Ireneusz Wojtunik 
Ukończenie 18 lat przez pracownika młodocianego nie zawsze oznacza koniec szczególnych zasad, które go dotyczą. W artykule wyjaśniam, kiedy pełnoletni pracownik młodociany może ubiegać się o urlop bezpłatny, jakie warunki trzeba spełnić i jakie prawa przysługują mu w tym okresie. Podpowiadam również, o czym warto pamiętać przed złożeniem wniosku.
- Po 18. roku życia szczególny urlop zależy od spełnienia warunków dla młodocianego ucznia szkoły dla pracujących.
- Na ferie pracodawca udziela go na wniosek, jeśli łączny urlop bezpłatny i wypoczynkowy nie przekracza 2 miesięcy.
- Urlop z art. 205 § 4 Kodeksu pracy wlicza się do stażu uprawniającego do świadczeń.
- Zwykły urlop z art. 174 Kodeksu pracy wymaga zgody pracodawcy i zasadniczo nie wlicza się do stażu.
- We wniosku podaj daty i właściwą podstawę prawną.
Tak, ale trzeba odróżnić dwa rodzaje urlopu. Kodeks pracy uznaje za młodocianego osobę, która ukończyła 15 lat, lecz nie ma jeszcze 18 lat. Po osiemnastych urodzinach pracownik traci ten status, a wraz z nim prawo do szczególnego urlopu bezpłatnego z art. 205 § 4 Kodeksu pracy. Uprawnienie przysługuje uczniowi szkoły dla pracujących, który wnioskuje o urlop w czasie ferii szkolnych.
Jeśli pracownik kończy 18 lat podczas ferii, liczy się jego wiek w okresie, którego dotyczy wniosek. Gdy osiągnął pełnoletność przed rozpoczęciem urlopu, pracodawca nie musi udzielić go na zasadach dotyczących młodocianych. W tym trybie urlop wypoczynkowy i bezpłatny łącznie nie mogą przekroczyć 2 miesięcy, a urlop bezpłatny wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Pełnoletność nie przekreśla wcześniej nabytych praw do urlopu
Pełnoletni pracownik może ubiegać się o urlop bezpłatny na podstawie art. 174 Kodeksu pracy, niezależnie od wcześniejszego zatrudnienia jako młodociany. Pracodawca może jednak wniosek odrzucić. Tutaj macie link do posta, w którym była mowa o podobnym zagadnieniu. Co do zasady urlop nie wlicza się do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze; jeśli trwa dłużej niż 3 miesiące, strony mogą uzgodnić możliwość odwołania pracownika z ważnych przyczyn. Podczas urlopu pracownik nie wykonuje pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia.
Pełnoletność nie odbiera automatycznie praw do urlopu nabytych wcześniej. Młodociany uzyskuje pierwsze 12 dni urlopu wypoczynkowego po 6 miesiącach pierwszej pracy, a po roku pracy — co do zasady — kolejne 26 dni. W roku kalendarzowym, w którym kończy 18 lat, może przysługiwać wymiar 20 dni, jeśli nabył prawo do urlopu przed urodzinami. Dlatego we wniosku warto podać dokładne daty i wskazać, czy dotyczy on art. 205 § 4, czy art. 174 Kodeksu pracy — od tego zależą obowiązki pracodawcy i sposób zaliczenia urlopu do stażu.
Urlop bezpłatny młodocianego po ukończeniu 18 lat
Sprawdź, czy po ukończeniu 18 lat nadal przysługuje Ci urlop na szczególnych zasadach, kiedy pracodawca musi go udzielić i jak obliczyć jego łączny wymiar. Dowiedz się też, jak złożyć wniosek i czym ten urlop różni się od udzielanego na zasadach ogólnych.
- Sprawdź, czy nadal przysługuje Ci urlop na szczególnych zasadach. Jeśli rozpocząłeś przygotowanie zawodowe jako pracownik młodociany i ukończyłeś 18 lat przed jego zakończeniem, możesz nadal korzystać z uprawnień przewidzianych dla młodocianych. Sama pełnoletność ich nie odbiera. Jednak art. 205 § 4 Kodeksu pracy wymaga spełnienia określonych warunków, w tym posiadania statusu ucznia szkoły dla pracujących.
- Złóż wniosek o urlop na ferie szkolne. Jako młodociany uczeń szkoły dla pracujących możesz wnioskować o urlop bezpłatny na ferie zimowe lub letnie. Jeśli spełniasz warunki ustawowe, pracodawca musi go udzielić. Przerwy świąteczne nie są częścią ferii.
- Oblicz łączny wymiar urlopu. Zgodnie z art. 205 § 4 Kodeksu pracy urlop bezpłatny wraz z wypoczynkowym nie może przekroczyć dwóch miesięcy. Wlicz do tego limitu również urlop wypoczynkowy udzielony zaliczkowo. Możesz o niego zawnioskować, ale pracodawca nie musi go przyznać.
- Przygotuj wniosek i sprawdź odpowiedź pracodawcy. Wskaż we wniosku żądany okres i najlepiej złóż go na piśmie. Pracodawca powinien podać podstawę prawną, wymiar oraz daty urlopu, a także przypomnieć o limicie dwóch miesięcy łącznie z urlopem wypoczynkowym.
- Sprawdź, jak urlop wpłynie na staż pracy. Urlop udzielony na podstawie art. 205 § 4 wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Natomiast urlop na ogólnych zasadach z art. 174 Kodeksu pracy co do zasady nie powiększa tego stażu. Ponadto pracodawca może odmówić jego udzielenia.
- Wybierz właściwy tryb urlopu. Jeśli nie spełniasz warunków z art. 205 § 4, możesz poprosić o urlop bezpłatny na zasadach ogólnych, ale pracodawca nie musi zaakceptować wniosku. Przy urlopie dłuższym niż trzy miesiące strony mogą uzgodnić możliwość odwołania z ważnych przyczyn.
| Zakres | Zasady i limity |
|---|---|
| Obowiązek udzielenia | Uczeń szkoły dla pracujących; wniosek młodocianego; ferie szkolne |
| Łączny limit | Urlop wypoczynkowy + bezpłatny: maks. 2 miesiące |
| Staż pracy | Urlop z art. 205 § 4 Kodeksu pracy: wlicza się do stażu uprawnień |
| Po ukończeniu 18 lat | Jeśli trwa przygotowanie zawodowe rozpoczęte jako młodociany — zasady młodocianego nadal mają zastosowanie |
| Urlop na zasadach ogólnych | Art. 174 Kodeksu pracy: pracodawca może odmówić; okres zasadniczo nie wlicza się do stażu uprawnień |
Kiedy pracodawca ma obowiązek udzielić urlopu w czasie ferii szkolnych
Poniżej wyjaśniamy, kiedy pracodawca musi udzielić młodocianemu urlopu podczas ferii szkolnych, a kiedy może odmówić.
- Urlop wypoczynkowy w ferie: pracodawca musi udzielić go młodocianemu, który uczęszcza do szkoły. Dotyczy to ferii zimowych i letnich, ale nie przerw świątecznych.
- Urlop bezpłatny dla ucznia szkoły dla pracujących: na wniosek młodocianego pracodawca musi udzielić urlopu w ferie, jeśli urlop wypoczynkowy i bezpłatny łącznie nie przekraczają dwóch miesięcy. Ten okres wlicza się do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
- Wniosek i informacja o urlopie: młodociany składa wniosek o urlop bezpłatny. Pracodawca wskazuje w nim okres i wymiar urlopu oraz podstawę prawną, a zarazem pilnuje, by wraz z urlopem wypoczynkowym nie przekroczył dwóch miesięcy.
- Urlop zaliczkowy: jeśli młodociany nie nabył jeszcze prawa do urlopu wypoczynkowego, pracodawca może — na jego wniosek — udzielić go w ferie. Nie ma jednak takiego obowiązku, więc może odmówić albo przyznać mniej dni.
- Wymiar urlopu wypoczynkowego: po sześciu miesiącach pierwszej pracy młodocianemu przysługuje 12 dni roboczych urlopu, a po roku pracy — co do zasady — kolejne 26 dni. W roku, w którym kończy 18 lat, wymiar wynosi 20 dni, jeśli nabył prawo do urlopu przed pełnoletnością.
- Urlop bezpłatny na zasadach ogólnych: młodociany może złożyć wniosek także na podstawie ogólnych przepisów. Pracodawca nie musi go uwzględnić, a okres takiego urlopu nie wlicza się do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
- Skutki nieudzielenia obowiązkowego urlopu: jeśli pracodawca odmówi urlopu bezpłatnego, którego udzielenia wymagają przepisy, może popełnić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Grozi za to grzywna od 1000 do 30 000 zł.
Jak obliczyć łączny limit urlopu wypoczynkowego i bezpłatnego
Jeśli młodociany uczy się w szkole dla pracujących, pracodawca musi na jego wniosek udzielić mu urlopu bezpłatnego na ferie szkolne (art. 205 § 4 Kodeksu pracy). Urlop wypoczynkowy i bezpłatny łącznie nie mogą jednak przekroczyć dwóch miesięcy. Do limitu wliczają się dni urlopu wypoczynkowego wykorzystane podczas tych samych ferii.
Aby obliczyć wymiar urlopu bezpłatnego, odejmij dni urlopu wypoczynkowego od długości ferii, a następnie sprawdź limit dwóch miesięcy. Jeśli ferie trwają 56 dni, a młodociany wykorzysta w tym czasie 20 dni urlopu wypoczynkowego, może otrzymać najwyżej 36 dni urlopu bezpłatnego. Porównaj dokładne daty obu urlopów z kalendarzem ferii; liczy się ich łączny okres, a nie tylko dni robocze.
Dwa urlopy młodocianego: limit dwóch miesięcy
We wniosku młodociany powinien wskazać, kiedy chce skorzystać z urlopu. Pracodawca określa jego wymiar i termin oraz sprawdza, czy oba urlopy nie przekroczą dwóch miesięcy. Młodocianemu przysługuje 12 dni urlopu wypoczynkowego po 6 miesiącach pierwszej pracy, a po roku — co do zasady — kolejne 26 dni. W roku ukończenia 18 lat wymiar może wynieść 20 dni, jeśli młodociany nabył prawo do urlopu przed pełnoletnością. Jeśli jeszcze go nie nabył, pracodawca może na wniosek udzielić urlopu wypoczynkowego zaliczkowo.
Trzeba odróżnić ten szczególny urlop od urlopu bezpłatnego udzielanego na zasadach ogólnych z art. 174 Kodeksu pracy. Przy urlopie ogólnym pracodawca może odmówić, a okres wolnego co do zasady nie wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia. Jeżeli lubisz tę tematykę to sprawdź, jak becikowe wpływa na dochód. Natomiast urlop młodocianego z art. 205 § 4 pracodawca musi udzielić na jego wniosek, a okres ten wlicza się do stażu. Dlatego przed ustaleniem terminu warto zaznaczyć oba urlopy w kalendarzu i sprawdzić, czy łącznie mieszczą się w limicie.
Przed złożeniem wniosku warto ustalić dokładne daty ferii i przysługującego urlopu wypoczynkowego. Dzięki temu łatwiej sprawdzić, ile dni urlopu bezpłatnego można wykorzystać w ramach ustawowego limitu.
Warto pamiętać, że limit dwóch miesięcy dotyczy łącznego okresu urlopu wypoczynkowego i bezpłatnego przypadającego na ferie — nie sumy dni roboczych. Przy planowaniu wolnego sprawdź więc nakładające się daty w kalendarzu.
Czy urlop bezpłatny wlicza się do stażu pracy i uprawnień pracowniczych
Zwykły urlop bezpłatny, udzielany na podstawie art. 174 Kodeksu pracy, co do zasady nie wlicza się do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze. W tym okresie pracownik nie świadczy pracy ani nie otrzymuje wynagrodzenia, dlatego staż się odpowiednio skraca. Pracodawca może odmówić urlopu udzielanego na wniosek pracownika. Jeśli przerwa potrwa dłużej niż 3 miesiące, strony mogą uzgodnić, że pracodawca odwoła pracownika z ważnych przyczyn.
Przepisy przewidują jednak wyjątki. Urlop z art. 174¹ Kodeksu pracy, podczas którego pracownik wykonuje pracę u innego pracodawcy na mocy porozumienia firm, wlicza się do okresu wpływającego na uprawnienia pracownicze. Szczególne zasady obejmują też m.in. pracowników skierowanych do zwalczania epidemii oraz młodocianych uczniów szkół dla pracujących. W przypadku młodocianego pracodawca musi, na jego wniosek, udzielić urlopu w czasie ferii szkolnych. Łączny wymiar urlopu bezpłatnego i wypoczynkowego nie może przekroczyć 2 miesięcy.
Podstawa prawna może uchronić staż przed utratą
Staż pracy i okres uwzględniany przy ustalaniu przyszłej emerytury to odrębne kwestie, regulowane także przepisami o ubezpieczeniach społecznych. Młodociany powinien wykorzystać urlop wypoczynkowy podczas ferii; jeśli nie nabył jeszcze do niego prawa, pracodawca może udzielić go zaliczkowo na wniosek ucznia. Zwykły urlop bezpłatny zależy natomiast od decyzji pracodawcy. Przed złożeniem wniosku warto więc sprawdzić podstawę prawną, bo to ona decyduje o wpływie urlopu na staż. A skoro już tu trafiłeś to sprawdź, ile dni urlopu przysługuje młodocianym.
Warto zachować w dokumentacji wniosek i decyzję o urlopie, wraz z datami nieobecności i jej podstawą. W przypadku młodocianego trzeba też pilnować limitu 2 miesięcy łącznego urlopu wypoczynkowego i bezpłatnego. Dzięki temu łatwiej prawidłowo ustalić staż, kolejne uprawnienia i rozliczyć nieobecność, a zarazem odróżnić urlop ogólny od tego, który przepisy szczególne nakazują zaliczyć.
Wskazówka: jeśli młodociany kończy 18 lat w trakcie zatrudnienia, samo osiągnięcie pełnoletności nie zmienia wstecz zasad urlopu udzielonego wcześniej — znaczenie mają podstawa prawna i okres, którego dotyczy nieobecność.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy osoba, która ukończyła 18 lat, może skorzystać z urlopu bezpłatnego dla młodocianego?
Pełnoletność sama w sobie nie zawsze odbiera uprawnienia młodocianego. Jeśli pracownik rozpoczął przygotowanie zawodowe jako młodociany i nadal je odbywa, może zachować szczególne uprawnienia, o ile spełnia warunki z art. 205 § 4 Kodeksu pracy, w tym jest uczniem szkoły dla pracujących. W pozostałych przypadkach może wnioskować o urlop na zasadach ogólnych z art. 174 Kodeksu pracy.
Kiedy pracodawca musi udzielić urlopu bezpłatnego na ferie szkolne?
Pracodawca ma obowiązek udzielić go na wniosek młodocianego ucznia szkoły dla pracujących, jeśli urlop przypada na ferie szkolne i spełniony jest ustawowy limit. Obowiązek dotyczy ferii zimowych i letnich, a nie przerw świątecznych.
Jaki jest łączny limit urlopu wypoczynkowego i bezpłatnego młodocianego?
Urlop wypoczynkowy i bezpłatny przypadające na ferie nie mogą łącznie przekroczyć dwóch miesięcy. Do limitu wlicza się również urlop wypoczynkowy udzielony zaliczkowo. Należy porównać okresy obu urlopów z kalendarzem ferii.
Czy urlop bezpłatny wlicza się do stażu pracy?
Urlop udzielony młodocianemu na podstawie art. 205 § 4 Kodeksu pracy wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Zwykły urlop bezpłatny z art. 174 co do zasady nie wlicza się do tego stażu, a pracodawca może odmówić jego udzielenia.
Co powinien zawierać wniosek o urlop bezpłatny?
Warto wskazać we wniosku żądany okres urlopu oraz podstawę prawną — art. 205 § 4 albo art. 174 Kodeksu pracy. Należy też sprawdzić, czy urlop wypoczynkowy i bezpłatny łącznie mieszczą się w limicie dwóch miesięcy, jeśli wniosek dotyczy szczególnego urlopu na ferie.
